De ervaring vanuit het kind…
Als therapeut wil ik graag dat jij als verstoten ouder, deze blog leest met een open hart; ookal kan het verhaal je pijn doen.
Stel je de situatie voor: je bent nu volwassen, maar diep van binnen ben je nog dat kind dat alles voelde wat er in jouw jeugd speelde. Dat kind keek destijds naar de gemanipuleerde, pleasende ouder, vader of moeder, en zag het verdriet, de hoop en de hunkering naar contact en rust in het gezin.
Maar met alles stress in het gezin en de ruzies tussen de ouders, dacht het kind: ‘Als ik dichtbij jou kom, word ik meegesleurd. Ik verdwijn dan met mezelf. Veilig is deze ouder niet’. Het kind kiest dan niet voor afwijzing van deze ouder maar kiest voor overleving in de situatie: voor veiligheid.
Het lichaam van het kind doet dan iets wat woorden niet kunnen vangen: Het lichaam spant zich aan en trekt zich terug van de verstoten ouder. Het kind zoekt voorspelbare reacties en vindt die bij de verstotende ouder. Die reacties zoals woede-uitbarstingen, verongelijktheid en de slachtoffer rol aannemen, zijn voor het kind al jarenlang bekend terrein.
Dat terugtrekken gebeurt echt niet omdat het kind geen liefde voor de verstoten ouder voelt. Dit gebeurt omdat het kind rust en veiligheid wil en niet wil kiezen en niemand wil kwetsen. Nabijheid bij de verstoten ouder betekent voor het kind gevaar, zowel lichamelijk als emotioneel. Want hoe gaat die verstotende ouder reageren als ik mijn verstoten ouder ook lief vind?
De polyvagaaltheorie in simpele taal
Deze theorie van Stephen Porges legt het mechanisme van terugtrekken helder uit: De zogenaamde zwervende zenuw in ons lichaam, de nervus vagus, kan verschillende automatische reacties in het lichaam activeren. Dat activeren is afhankelijk van de veiligheid en bescherming die door, in dit geval, het kind wordt ervaren. Bij gevaar of stress kiest de zwervende zenuw voor het lichaam automatisch een beschermstand en heeft de keuze uit:
- vechten,
- vluchten,
- bevriezen
- extreem pleasen uit lijfsbehoud
Je kent deze reacties vast wel als de 3 F’s: fight, flight, freeze en tegenwoordig ook de 4e F voor fawn.
In het geval van ouderverstoting staat dit automatische systeem van de nervus vagus vaak langdurig in zo’n onbewust gekozen beschermstand. Contact zoeken met de verstoten ouder voelt voor het kind dan niet als verbinding met die ouder, maar juist als vette spanning. Dus, hoe pijnlijk dat ook voor deze ouder is, het kind kan onredelijk boos zijn, compleet doodzwijgen en de ouder op afstand houden. Dat kan, zelfs als het (volwassen) kind van deze ouder houdt. Het kind handelt dus uit bescherming van zichzelf en niet uit afwijzing.
Wat kan jij nu doen?
Jouw kind heeft het nodig om een ouder te hebben die aanwezig blijft zonder te trekken. Ik bedoel een ouder die liefde toont zonder bewijsdrang en die het kind de ruimte geeft om er helemaal te zijn, zonder oordeel.
Ik weet het helaas ook uit eigen ervaring. Deze enige mogelijke oplossing is zeker pijnlijk en voelt ook ongelooflijk oneerlijk. Maar het is het lichaam van het kind dat spreekt en dat lichaam vraagt om onvoorwaardelijke veiligheid en helaas niet om uitleg.
Vergeving als oplossing? Misschien…
Maar vergeving van de ouder zonder veiligheid is regelrechte zelfverloochening van het kind. Veel ouders denken dat vergeving het antwoord is: Als mijn kind mij vergeeft voor mijn jarenlange pleasen en voor mijn verdriet en wanhoop, dan komt alles weer goed. Maar hier zit een cruciale valkuil. Vergeving kan alleen bestaan in een context van veiligheid. Zonder veiligheid wordt vergeving vaak een masker, een pleister op een wond die nog steeds open is en zweert.
Dan zegt je kind wel: ‘Ik vergeef je’, maar jij voelt toch geen verbinding. Of je kind zegt: ‘Ik vergeef je’, terwijl het lichaam van het kind nog steeds bescherming zoekt. Vergeving is dan helaas zelfverloochening.
Echte vergeving is een keuze die ontstaat uit ruimte, rust en contact. Het lichaam moet zich veilig genoeg voelen om het hart te openen. Bij ouderverstoting is veiligheid tijdens en na de scheiding vaak een kwestie van maanden of zelfs jaren. Dat betekent dat vergeving zeker geen eerste stap kan zijn. Het betekent wel afwachten, reguleren, aanwezig blijven, en het kind het recht geven om zichzelf te beschermen. Het betekent dat jij, als verstoten ouder, durft te zeggen: ‘Ik wil nabij zijn en ik zal je niet dwingen. Ik respecteer jouw tijd en ruimte’.
Dat is pas echte liefde en dat is de enige basis waarop vergeving ooit kan ontstaan en er weer contact kan komen.